Juridische Staotus

In de jaore 1990 heet iers de Belsj regionaol regering vaan 't Waoleland en denao de Nederlandse regering Limbörgs juridisch en polletiek es apaarte taol erkind. De Belsj federaol regering käörde erkinning aof. Heidoor is Limbörgs in Oos-Limbörg oonderwerp vaan taolpolletiek en beleid vaan de regionaol euverheid. In Wes-Limbörg veurt de federaol gein spraokbeleid veur 't Limbörgs, meh de regionaol euverheid vaan Wes-Limbörg heet touwgezag zie beleid in de geis vaan d'n Europese Charter te veure.

Mw. Léonie Robroek, veurzitter vaan de Stichting DOL, heet es ierste e verzeuk geriech aon de Nederlandse regering veur Limbörgs in Oos-Limbörg es regionaol taol oonder 't Europees Charter veur Regionaol of Minderheidsspraoke erkind te kriege. In 'ne breef vaan 't Ministerie vaan Binnelandse Zake vaan 29 jannewarie 1996 woort häör mètgedeild tot op groond vaan de door häör aongelieverde informatie Limbörgs es regionaol erkind kón weure, meh tot erkinning allein meugelik waor nao aonvraog door de Limbörgse euverheid. De Limbörgse euverheid vroog Veldeke, de groetste vereiniging die z'ch veur 't Limbörgs inzèt, e verzeuk veur erkinning veur te bereie.

Veldeke zat 'ne wèrkgróp op mèt zier specifieke bute. Zie verzeuk aon de Nederlandse regering verklaorde tot Limbörgs neet vaan e 'dialek' nao 'n 'taol' gepromoveerd hoofde te weure. Limbörgs zouw wijer subsidiair oonder 't Hollands mote blieve functioneren en neet 'ne gelieke staotus kriege. Daoneve belaofde de wèrkgróp neet einen inkele gesjreve standerd veur 't Limbörgs te sjaffe. De erkinning woort wijer gevraog veur al de dialekte die in Limbörg gesproke weure, ouch dieginnige die taolkundig neet oonder de Limbörgse spraok valle. De wèrkgróp vroog inkel erkinning veur de taol veur zoe d'n trökloup vaan 't aontal kallers vaan de taol tege te goon.
De Nederlandse regering woort ouch aongegeve tot de wèrkgróp z'ch bewös waor tot erkinning de anti-Hollandse sentiminte in de regio zouw kinne stimulere. Gooj euverheidsveurliechting zouw dees oongewinsde polletieke neve-effekte kinne veurkoumen en de bevolking dudelik make wat de erkinning zjus inheel. De hoop waor tot erkinning deveur zouw zörge tot de naohawwendheid vaan de Oos-Limbörgers euver hun marginaolisatie in de Hollandse Staot eweg zouw weure gepak en tot dit kós veure tot acceptatie vaan 'ne Staot boe-in ze door historische reies oonderdeil vaan waore gewore.

E verzeuk woort daodoor geformuleerd veur erkinning oonder Deil II vaan d'n Europese Charter, boebij de meugelikheid tot 'nen aonvraog veur erkinning oonder Deil III es meugelikheid veurbehawwe woort veur 'nen touwkomstigen daotum. Op d'n 20ste fibberwarie 1997 erkinde de Nederlandse regering op groond vaan dit verzeuk Limbörgs es 'n taol oonder d'n Europese Charter.

Oonder de bepaolinge vaan de Charter is erkind tot Limbörgs gein dialek vaan 't Hollands is, meh 'n taol apaart vaan de officieel spraok. De Nederlandse regering heet de verpliechting op z'ch genome veur mèt rizzelute actie Limbörgs te stiepe en zie gebruuk in woord en gesjrif te vergemekelike en stimulere, in 't publiek zoe wie 't privéleve. Alle oongerechvierdigde vörm vaan oondersjeid, oetsleting, limitatie of veurkäör veur wat betröf 't gebruuk vaan 't Limbörgs en die es buut höbbe de instandhajding of oontwikkeling vaan de taol tege te hawwe of in gevaor bringk mote eweggenome weure. De regering moot mèt gesjikde vörm en middele veur 't oonderwies vaan en in 't Limbörgs zörge op alle daoveur in aonmèrking koumende oonderwiesniveau's. Ouch neet-kallers vaan 't Limbörgs mote de meugelikheid höbbe z'ch 't Limbörgs te liere. Daoneve moot studie en oonderzeuk vaan Limbörgs op universiteitsniveau gestiep weure. De regering moot wijer deveur zörge tot ben tösse gróppe, die dezelfde regional taol gebruke binne Nederland of euver de grens, gestiep weure.

Allewaal Limbörgs juridische vastigheid gekrege heet, kraog de taol neet dezelfden officiële staotus es 't Hollands. Limbörgers kinne hun regionaol euverheid neet vraoge Limbörgs te gebruke es ambsspraok. Veur alle móndelinge en sjriftelike kontakte mèt de euverheid moot volges de wèt nog ummertouw de Hollandse taol gebruuk weure.
De Charter z'n Deil II gief gein oetdrökkelik rech veur Limbörgs op sjaole es veurtaol te gebruke of es vak op sjaol te oonderwieze. Door artikel 55 Wet op de Kinderopvang weurt veurgesjreve tot Hollands de insigste veurtaol op crèches maag zien. 'n Oetzundering is evels veur Fries en die regionaol taole gemaak gewore, die in lebendig gebruuk zien. Dit beteikent tot Limbörgs neve Hollands es veurtaol in crèches gebruuk kint weure. Artikel 9 Wet op het basisonderwijs sjrief ouch veur tot Hollands es insigste veurtaol op lieger sjaole gebruuk kint weure, meh liet ouch dezelfde oetzundering touw es de Wet op de Kinderopvang.
Ouch al gief de Charter z'n Deil II gein expliciet rech veur Limbörgs es e vak op sjaole te oonderwieze, toch liekent 't drop tot 'r zoe oetgelag kint weure. Wie in 2004 't Comité vaan Expèrs vaan de Raod vaan Europa in Limbörg de situatie oonderzeukde heet 't dao-euver 'n vraog gestèld. De ripprizzentante vaan de Limbörgse taol höbbe evels gezag tot 't neet nudig waor veur Limbörgs es e verpliech oonderdeil vaan 't nationaol lierprogram te höbbe.

De Nederlandse Staot is daan wel oonder internationaol rech gehawwe de verpliechtinge vaan d'n Europese Charter nao te koume, meh heer hölp op gein inkel meneer veur die verpliechtinge nao te koume. In plaots daovan weurt 't naokoume vaan die verpliechtinge aon de Limbörgse euverheid euvergelaote, allewaal Limbörg gein partij is bij 't Europese Charter en daorum ouch neet gehawwe kint weure dees verpliechting nao te koume.

Bronnelies
Belemans, R. Hoe om te gaan met het inter-Limburgse statusverschil van de dialecten, in: Heijenrath, L., Kroon, S. (ed.), Vereniging Veldeke Limburg Jaarboek 2006, Veldeke Limburg, 2007, 16-20.
Werkgroep Erkenning Limburgs als Streektaal: Advies inzake de erkenning van het Limburgs als streektaal, 1996.

European Charter for Regional or Minority Languages of 25 June 1992, CETS no. 148.
European Charter for Regional or Minority Languages, Application of the Charter in the Netherlands, 2nd monitoring cycle, ECMRL (2004) 8.

http://www.opgenort.nl/limburgs/europesestreektaal.php (18-6-2008).
http://www.limburgsedialecten.nl/ (18-6-2008).
http://limburgs.cjb.net/ (18-6-2008).