Aajdlimbörgs

Op ’t midde vaan de negende iew kaom ’n ind aon de Pax Franca, de Frankische vrei die ’n gooj iew gedoord had. Tösse 830 en 850 kraog ’t Limbörgs gebeed de invalle vaan de Noormanne te verwèrke. Tösse 879 en 884 gaof ’t nog ’ne gewelddaodige golf vaan Noormaninvalle. In 881 woort Mestreech aongevalle, berouf en gedeiltelik verweus. Tot 891 trokke ze, verrinnewerentere en verweustentere, door ’t Rienland en Limbörgs Maosland.

De verdeilheid binnenin ’t Frankisch riek door de vreigel tösse de drei kleinzäöns vaan Sjarel de Groete - Lotharius, Lewie d’n Duitser en Sjarel de Kale - heelp neet veur z’ch de Noormanne vaan ’t lief te hawwe. Vaanaof Lotharius d’n Twiede z’nen doed in 859 gaof ’t stried um Lotharinge. ’t Verdraag vaan Meerse vaan 870 bepaolde tot de Maos de grenslijn woort, boemèt ’t gedeilte vaan Limbörg oostelik vaan de Maos tot ’t Oos-Frankisch riek góng hure en westelik vaan de Maos tot ’t Wes-Frankisch riek.

In 880 bij ’t Verdraag vaan Ribemont weurt Oonder-Lotharinge, mèt daobij Limbörg, oonderdeil vaan ’t Oos-Frankisch riek, ’t later Duits Riek. Umtot heidoor ’t hartland vaan ’t Frankisch riek oonder Oos-Frankische euverheersjappij kaom, maakde de Wes-Franke desoondaanks erfaonspraok drop. De keizers vaan Oos-Francië perbeerde door aonstèlling vaan hertoge hunnen invlood op Oonder-Lotharinge te vergrute, ten koste vaan de Lotharingische edellui. De Lotharingers perbeerde zoeväöl meugelik oonaofhaankelikheid te waore door in plaots vaan de keizer de Wes-Frankische keuning in ’t land te laote. Allewel ’t in deen tied väöl mie gebäörtenisse gaof, kinmerk Lotharinge z’ch in deen tied ummertouw vaanwege ’t zeuke nao ’n eige plaots in Europa. Lotharinge wouw z’ch oonder de gansen tied vaan zie bestoon neet aonslete bij de Wes- of de Oos-Franke, meh z’ch ’n eige plaots tösse de twie zeuke.

Wie Lewie ’t Keend in 911 storf, erkinde d’n Oonder-Lotharingischen adel iers de Wes-Frankische keuning Sjarel d’n Daarde d’n Invoudige es hunnen hier, meh in 925 kierde zie trök nao ’t Oos-Frankisch riek, boe Henric d’n Ierste keuning waor. Sins deen tied behuurde Oonder-Lotharinge, boebij Limbörg huurde, tot ’t Duits riek. Väöl mechtige Lotharingische femilies höbbe zelf geperbeerd in Oonder-Lotharinge te heerse of d’n touwkoms vaan Oonder-Lotharinge te beïnvlode. Dit bróch evels gein polletieke en staotkundege einheid. De insigste einheid woort gevörmp door de kathelieke kèrk, die Limbörg es bisdom oonder Luik geplaots had.

In dezen tied waor de staotkundige situatie vaan Limbörg fundaminteel aanders es die vaan de noordelike Lieg Len. Holland, Zieland, Gelre en Utrech vörmde z’ch es graofsjappe, die es basis deende veur de Rippubliek vaan de Vereinigde Provincies en de later provincies vaan ’t Keuninkriek Nederland. In Limbörg bleef tot op ’t ind vaan de achtiende iew ’n staotkundig verbrökkelde situatie bestoon, mèt ummertouw veraanderende grenze en aander Staote die z’ch de soevereiniteit euver Limbörgse gebede touweigende.

Roond ’t ind vaan de èlfde iew woort Lotharinge, oondaanks de verbrökkeling, gezeen es e land apaart, zjus zoe wie aander len in Europa, wie beveurbeeld Provence, Aquitaine, Bretagne, Sjotland, Ingeland, Normandië, Frankriek, Bourgoonje, Lombardije en Apulië.

Bronnelies
Boeren, P. C., Frankische Tijd en Vroege Middeleeuwen, in: Limburgs Verleden, deel II, 1-26.
Boone, de, W. J., De Franken, in: Limburgs Verleden, deel I, 165-188.
Hardenberg, H., De Romeinse tijd, in: Limburgs Verleden, deel I, Maastricht, 1960, 117-164.
Jappe Alberts, W., Geschiedenis van de beide Limburgen, deel I, Van Gorcum Assen, 1972.
Jappe Alberts, W., Oorsprong en geschiedenis van de Limburgers, Elsevier Amsterdam, 1981.
Linssen, C. A. A., Historische opstellen over Lotharingen en Maastricht in de Middeleeuwen, Van Gorcum Assen/Maastricht, 1985.
Robinson, O. W., Old English and its closest relatives; A survey of the earliest Germanic languages, Stanford University Press, 1992.
Schaetzen, de, Ph., De Romeinen in de Haspengouw, Limburgs Haspengouw 1951, 47-76.
Ubachs, P. J. H., Handboek voor de geschiedenis van Limburg, Verloren Hilversum, 2000.